(4)
اوشاقلار و اولگا کونستانتینوونا قونشو اوتاقدا یاتدیقدان سونرا ، سئمیونوو یازی ماساسی نین آرخاسینا کئچدی .شالواری نین یان جیبی نده ن تمیز بیر دسمال چیخارتدی . عئینه یینی نین شوشه لرینی سیلدی و پولیسین دونن گئجه گتیردیی مکتوبو شامین ایشیقیندا تزه ده ن دیققتله اوخودو . سون سطیرلرین اوزه رینده خئیلی دایاندی . (( کیپیانی نین نه لر دوشوندویونو اویره نیب بیزه گیزلینجه خبر وئره سینیز )) . مکتوبو کنارا آتدی . (( گور نه قده ر حیاسیزلاشیب لار ! اینسانین نه لر فیکیرله شدیی نی ، اونون تفککور طرزینی بئله نظاره ت آلتینا ساخلاماق ایسته ییرلر . آداملاری سربست دوشونمک حقوقوندان دا محروم ائتمه یه چالیشیرلار . آز قالیرلار اوره کلره بئله خفییه لر گونده رسینلر )) . او بیر آنلیغا کیپیانی نین حرکتلرینی گوزو قاباغینا گتیردی . سئمینارییادا ایشله- دیی مودده تده هله اوندان بیر شیکایت اولمامیشدی . کیپیانی نی یالنیز گورجولر دئییل ، بوتون شوعبه لرین طلبه لری سئویردی . او ، گوزه ل موعللیم ایدی . وطنینی درین محبت له سئوه ن بو آدام همیشه اونون تالئعی نی دوشونور ، کئچمیشینده ن و گله جه یینده ن بویوک بیر ائحتیراصلا دانیشیردی . کیپیانی بوتون وارلیغی ایله مکتبه و طلبه لرله باغلی ایدی . او اوزو ادبی گئجه لر تشکیل ائدیر ، شئعر اوخویور ، اوشاقلاری درام درنه یینه توپلاییر ، ائکس کورسیالارا آپاریر . ایکی ایل ایدی کی ، تاریخ درنه یی تشکیل ائتمیشدی . بئله بیر آدامی نه اوچون گوزوم چیخدییا سالمیشدیلار ؟ اونو یئنی ده ن "سیبیر"ه می گونده رمک ایسته- ییردیلر ؟ آخی من اوندان نه یازا بیله ره م ؟
سئمیونوو آیاغا دوردو . کونجده کی سئیف ده ن ایری بیر قوولوق چیخاردیب ماسانین اوستونه قویدو . آستا – آستا وره قله- دی . اوولجه الینه قَزئت ( روزنامه ) صحیفه سینه بنزه ر ایری بیر کاغیذ کئچدی . مطبعه ده چاپ اولونموش بو وره ق قارا حاشییه یه آلینمیشدی . بو ، اینقیلابی ایش اوستونده " پئتر بورگ" ، "ماسکوا" ، "کازان" ، "کییئف " عالی مکتب لرینده ن قووولموش موعللیم و طلبه لرین سیاهی سی ایدی . داخیلی ایشلر ناظیرلیی نین امری ایله همین آداملار پولیس نظاره تی آلتیندا ساخلانیلیر و مکتب لرده ایشله مک حوقوقوندان محروم ائدیلیردی . سون واختلار بو جور گیزلی سیاهی لاری تئز – تئز گونده ریردیلر . سئمیونوو خیردا حرف لرله یازیلمیش وره قی نظرده ن کئچیردی . سیاهی ده اوزونون بیر نئچه تانیشلاری نین دا آدینا راست گلدی . نهایت کیپیانی نین فامئلییاسینی تاپدی . اونون آدی نین قارشی سیندا قلم له ایشاره قویدو . بیر خئیلی بئله جه ، الینده قلم دایاندی . فیکیرلی – فیکیرلی ساققالینی قاشیدی . (( دئمک ، اوندان هله ال چکمه ییبلر . "پئتئربورگ " تئخنولوژی اینستوتوندان قووولدوقدان و"سیبیر"ده جزا چکدیکده ن سونرا بئله اونو گوزده ن قویمورلار . بلکه ائله دوغرودان دا کیپیانی بورادا دا گیزلی ایشلر له مشغول اولور ، حوکومت علئیه ینه تبلیغات آپاریر ؟ آخی بو تبلیغات نه ده ن عیباره تدیر ؟ مگر اولکه نین وضییه تینی دوشونمک ، اونون آغیر حال کئچیردیینه دوزمک ، قورتولوش یولو آختارماق حوکومت علئیهینه چیخماقمی دئمکدیر ؟ مگر هر بیر ناموسلو وطنداش وطنینین ،میلله تی نین سعاده تینه چالیشمامالی دیرمی ؟ گوردویو عدالت سیزلیک لره قارشی اوز اعتیراض سسینی اوجالتمامالی دیرمی؟ بو کی ، حوکومت علئیهینه ایشله مک دئییل ، عکسینه ، اونون ایشینه کومک ائتمک دئمکدیر . بس بئله ایسه ، نه اوچون بیر بالاجا سربست دوشونمک ایسته ین لری تعقیب ائدیردیلر . قوللارینی قانداللاییب ائلینده ن ، اویاسیندان دیده رگین سالیردیلار ؟ مگر بیز بورایا ،" قافقاز"ین اوجقار یئرلرینه بوندان اوته ری می گلمیشیک؟ )) .
سئمیونوو ایکی ایل بوندان اوول کیپیانی نی اونون یانینا ایش اوچون گلدیینی خاطیرلادی . او ، اوجا بوی ، آریق بیر آدام ایدی . آزاجیق آخساییردی . یئری یَنده ساغ آیاغینی موحکم باسا بیلمه دیینده ن ، عصا یا دیره نیردی . گولومسر چوهره سی آغارمیشدی . زیل قارا ساچلاری و ساققالی قیوریم ایدی . او ، بیغینی "قافقاز" لی لار کیمی بورمامیشدی . اوزادیب ساققالینا قاتمیشدی . بوینونا آلا – بزه ک شال باغلامیشدی . روسجا تمیز دانیشسادا ، تلففوزونده ن گورجو اولدوغو درحال سئچیلیردی . سئمیونوو اونون عریضه سینی دیققتله اوخودو . سونرا موصاحیبی نین اوزونه باخدی :
- ایندییه قده ر هاردا ایشله ییردینیز ؟
- سورگونده ن اوول " تیفلیس" و "گودانسی" ده اولموشام .
- سورگونده اولموسونوز ؟
- بعلی ، آنجاق ایندی آزادام .
- ائولی سینیزمی ؟
- ایکی اوشاغیم وار .
- "سیبیر"ده ائوله نمیسینیز؟
- یوخ ، بوردا ، آنجاق اونلاردا " سیبیر"ی گوروبلر .
- نییه ، اونلاری دا سورموشدولر ؟
- خئیر، آروادیم منی تک بوراخماق ایسته مه دی . منیم اعتیراضیما باخمایاراق ، دالیمجا " سیبر"ه گلدی .
سئمیونوو حیسس ائتدی کی ، موصاحیبی آغیر گونلری خاطیرلادیقجا عذاب چکیر . اونون یارالارینی تزه له مه مک مقصدی ایله صوحبتی دَییشدی :
- دئمک ، بیزیم سئمینارییا دا گورجو دیلینده ن درس دئمک ایسته ییرسینیز ؟
- بعلی ، جناب دیرئکتور ، موسایده ائتسه نیز ، سیزینله بیر یئرده ایشله یه ردیم .
- یاخشی ، مصلحت له شه ریک .
- چوخ ساغ اولون .
کیپیانی آیاغا دوردو . نزاکتله تعظیم ائدیب اوتاقدان چیخدی .
سئمیونوو ائله همین گون قافقاز ماعاریف مووککیلی نین آدینا بیر مکتوب گونده ردی . کیپیانی نی سئمینارییادا ایشله مه سینه ایجازه ایسته دی . اونون خاهیشینی ردد ائتدیلر .
سئمیونوو بونلاری خاطیرلادیقدان سونرا قوولوغو یئنی ده ن قاباغینا آچدی . کیپیانی نین عریضه سینی ، اونا وئریلن جاوابی آختاریب تاپدی . گوزلری سطیرلرین اوزه رینده گزدی . (( قوبئرنییا دفترخاناسینداکی سندلرده ن آیدین اولور کی ، پئتئربورگ تئخنولوژی اینستوتونون سابیق طلبه سی م . ک . کیپییانی "تیفلیس" و "گودانسی" قوبئرنییالاریندا جینایتکار تبلیغاتلار آپاردیغینا گورا ، زاتی – عالی لری نین ایراده سی ایله 1878 – نجی ایلده شرقی "سیبیر" گئنئرال – قوبئرناتورونون نظاره تی آلتیندا سورگونه گونده ریلمیشدیر . بورادان ایسه "اورئن بورگ " اولکه سینه سورگون ائدیلمیشدیر . 1880- نجی ایلده اعلاحضرتین سایه سینده پولیس نظاره تینده ن آزاد ائدیلمیشدیر .
بوندان سونرا اونون " تیفلیس" – ه قاییتماسینا ایجازه وئریلمیشدی .
(( سیزین 4824 نومره لی مکتوبونوزو اوخودوقدان سونرا بو یوخاریدا قئید اولونانلاری یادینیزا سالیرام . مگر ، بئله بیر آدامین سئمینارییایا گورجو دیلی موعللیمی قبول ائدیلمه سینی تهلوکه لی حئساب ائتمیرسینیزمی ؟
کینیاز گاگارین
22 سئنتیابیر ، 1881 ))
سئمیونوو "تیفلیس" قوبئرناتورونون تعلیقه سینی (ضمیمه ، سانجاق) دیققت له اوخودوقدان سونرا قافقاز ماعاریف مووککیلی نین اونون آدینا یازدیغی کاغاذی نظرده ن کئچیردی .
(( زاقافقازییا موعللیملر سئمینارییاسی نین دیرئکتورونا !
سیزین سئنتییابرین اوچونده منه گونده ردیی نیز 554 نومره لی تعلیقه یه قوبئرناتوردان آلدیغیم جاوابی سیزه بیلدیرمه یی اوزومه شرف حئساب ائدیره م . اوولجه شرقی "سیبیر"ده ، سونرا ایسه " اورئن بورگ" ویلایتینده سورگونده اولموش کیپیانی نین سیزین سئمینارییادا گورجو دیلی موعللیمی ایشله مه سینی قئیری – مومکون حئساب ائدیره م . سیزین تعلیقه نیزی و کیپیانی نین عریضه سی نی گئری قایتاریرام .
24 سئنتیابیر ، 1881، نومره 1161 ))
بو جاوابلاری آلاندان ایکی گون سونرا کیپیانی اونون یانینا گلدی . سئمیونوو مسله نین نه یئرده اولدوغونو دئمه دی ، هله جاواب آلمادیغینی سویله دی . کیپیانی نین دوداقلاریندا ایستئهزا لی بیر تبسسوم اوینادی . سئمیونوو باشا دوشدو کی ، کیپیانی هر شئیی آنلاییر ، آنجاق اوزه وورمور . چوخ بویوک صبیر و متانتله سوسور . معنَوی جهت ده ن اذییت چکسه ده اوزونو شاخ توتماسی سئمیونووون داهادا خوشونا گلدی . کیپیانی نی یولا سالاندان سونرا ماعاریف مووککیلینه تکرار موراجیعت ائتمه یی قرارا آلدی و بیر نئچه گونده ن سونرا تیفلیسه مکتوب گونده ردی . نهایت ، بئله بیر جاواب آلدی :
(( زاقافقازییا موعللیملر سئمینارییاسی نین درئکتورونا !
سیزین منیم آدیما اوکتییابرین بیرینده گونده ردیی نیز 602 نومره لی تعلیقه یه اساسن یئنی ده ن قافقاز والی سینه موراجیعت ائتدیم وزاده کان میخاییل کیپیانی نین سیزین سئمینارییدا گورجو دیلینده ن درس دئمه سینه ایجازه آلدیم ، بو شرطله کی ، سیز کیپیانی یه نظاره ت ائده سینیز و اونون بوتون حرکتلری نین جاوابده لیی نی اوز عوهده نیزه آلاسینیز . بوتون بونلاری سیزین نظرینیزه چاتدیرماغی اوزومه بورج بیلیره م .
27 ا وکتیابیر ، 1881 ، نومره 93))
سئمیونوو قوولوغو اورتوب کنارا ایته له دی . ائله بیل اوتاقدا هاوا چاتیشمیردی . کوینه یی نین یاخاسینی آچدی . دوروب پنجره نین قاباغینا کئچدی . نفس لیی ایته له دی . سرین ، آدامی اوشورگه له ندیره ن بیر هاوا آخینی ایچه ری دولدو . یارپاقلارین خیشیلتی سی ایله برابر چمن اوتلاری نین قوخوسو دا اوتاغا یاییلدی . "کور"ون او تایینداکی بالاجا دمیریول ایستانسییاسیندان کسیک – کسیک فیت ائشیدیلدی .سئمیونوو دیوارا دیرسه کلنه ره -ک ، بیر خئیلی اوتوب کئچن قاتارلارین یئکنه سق تاققیلتی سینی دینله دی . "قوری" نین قاتی قارانلیقدا مورگوله مه سی ، ایشیقلارین تامام سونمه سی اونو قوصصه له ندیردی . سئمیونوو صحرادا تک قالمیش بیر قریب کیمی یالقیزلیق حیسس ائتدی . واغزالدان اوتوب کئچن قاتارین تاققیلتی سی گئتدیکجه آزالدی ، دونگه لرده ائشیدیلمز اولدو . اونون خیالی تکر تاققیلتی سی نین آرخاسینجا لاپ اوزاقلارا گئتدی . قافقازی آشدی . مرکزی روسییانی کئچدی و" سیبیر"ه دوغرو یوللاندی . سئمیونووا ائله گلدی کی ، چووغونلوغو ، قارلی "سیبیر"ین قالین مئشه لری آراسیندا تووشویه – تووشویه گئده ن قاتاری ، واگونلارین پنجره -لرینده ن بویلانان سولغون چوهره لری ، الی – قولو قانداللی دوستاقلاری ، هئچ نه آنلاماق ایسته مه ین ، اوجو نیزه لی توفنگین قونداغی ایله دوستاقلاری وروب سویوش سوین سالدات لاری گورور . بو پنجره لرده ن قادینلار ، دوداقلاری نین قانی قاچمیش اوشاقلار دا بویلانیردی ، آجلیق و سوسوزلوق اونلاری تاقت ده ن سالمیشدی . کولک وییلداییر ، قاری بوروب – بوکوب و شوشه سیز پنجره لرده ن ایچه ری دولدوروردو . سئمیونوو کیپیانی نی ، اونون اوشاقلارینی و آروادینی همین واگونلارین پنجره سینده ن بویلانانلارین ایچریسینده تصوور ائتدی . اونا ائله گلدی کی ، کیپیانی گوزلرینی سوزدوروب ایستئهزا ایله گولومسونور . سانکی ، بو تبسسومله اونو مذه ممت ائدیر و (( سنین پولیس خفییه لرینده ن فرقین نه دیر ، نه اوچون منیم حاققیمدا ائله پیس شئیلر یازدین ؟ )) – دئییر .
یاخینداکی حیه تلرده ن بیرینده قاناد شاققیلدادی . تارا چیخان خوروز برکده ن بانلادی . بو سس سئمیونوو اوزاق خیالدان آییرسا دا ، کیشی بیر مودده ت یئرینده ن ترپه نه بیلمه دی . ساحیلده کی چینارلارین یارپاقلاری برکده ن خیشیلدادی . سحرین یاخینلاشدیغینی خبر وئره ن صبا نسیمی پنجره ده ن ایچری دولدو . سئمیونوو نفس لیی باغلادی . آرالانمیش قاپی دان یاتاق اوتاغینا نظر سالدی . یازی ماساسی نین اوستونده کی شامین ایشیغی زولاق کیمی چارپایالارین اوستونه سریلمیشدی . سئمیونوو قاپی یا یاخینلاشیب اوشاقلاری نین اوزونه باخدی . لیدی یا آناسی نین قولو اوستونده یاتمیشدی . ساری ، قیوریم ساچلاری داهادا پیرپیزلاشمیشدی . یوخودا دا آناسی نین بوینونو قوجاقلامیشدی . او دایانا بیلمه دی . بارماقلاری نین اوجوندا یاتاق اوتاغینا کئچدی . اوغلونون ، بویوک قیزی نین ، سونرا دا آروادی- نین میشیلتی سینا قولاق آسدی . اونلارین بو معصوم یوخوسونا تاماشا ائتمکده ن لذت آلدی . (( یقین بو ساعات ، بلکه ، ائله کیپیانی دا اونون کیمی دایانیب اوشاقلاری نین میشیلتی سینی دینله ییر ؟ بلکه ده اونون اوزو آغیر و شیرین یوخویا گئدیب ؟ بو ساعات اونو نه لر گوزله دیی نده ن خبرسیزدیر ؟ یقین هئچ آغلینا گتیرمیر کی ، حاققیندا سورغو – سوال گئدیر . من اونون باره سینده معلومات وئرمه لییه م )) .
سئمیونوو اوشاقلارین اوستونو اورتدو . آروادی نین یاستیغینی دوزه لتدی . اوزلرینه ایشیق دوشمه سین دئیه ، قاپی نی چکدی . آنجاق بیر بالاجا آرالی قویدو کی ، بیر شئی اولسا ائشیتسین . یازی ماساسی نین آرخاسینا کئچیب کاغیذ – قلم گوتوردو . ماعاریف مووککیلینه جاواب یازماغا حاضیرلاشدی . قلمی موره ککبه باتیردی . مکتوبون بیرینجی جومله سینی یازدیقدان سونرا ال ساخلادی . (( بلکه منیم یازدیقلاریما اینانمادیلار ؟ اوسته لیک منیم اوزومو ده ایتتیهام ائتدیلر ، بس اوندا نه اولسون ؟ من اوز حیاتیمی ، اوشاقلارین گله جه یینی تهلوکه آلتیندا قویماراممی ؟ ماعاریف مووککیلی (( بو ایشلرین بوتون مسئولییه تی سیزین عوهده نیزه دوشور )) سوزلرینی ناحاق یئره یازمامیشدی کی ؟ ائله کیپیانی نی سن اوزون ایشه گوتوردون ، گورونور ، اونونلا هم فیکیرسنمیش ، دئیه منی ده پولیس ایداره لرینه چکه بیلمزدیلرمی ؟ بس من نه ائدیم ، نه جاواب یازیم ؟ ))
سئمیونوو بو جور ترددود ایچینده خئیلی دایاندی . دیل بیلمز – سوز آنلاماز پولیس لری گوزو قارشی سینا گتیردی و قلمی موره ککبه باتیریب قطییه تله یازماغا باشلادی :
(( کیریل پئتروویچ حضرت لرینه !
سیزین منیم آدیما گونده ردیی نیز 40 نومره لی مکتوبونوزا جاواب اولاراق آشاغی داکی لاری بیلدیرمه یی اوزومه بورج حئساب ائدیره م . من بیزیم گورجو دیلی موعللیمی کیپیانی نین بوتون حرکت و دانیشیقلارینا اولدوقجا جیددی نظاره ت یئتیرمیشم . من کیپیانی نین ایستر درسده ، ایستر یولداشلاری آراسیندا ، حتتا شخصی صوحبتلرینده هئچ بیر ضررلی فیکیر سویله دیی نی ائشیتمه میشم .اونلار ماددی جهتده ن چتینلیک چکدیکلرینه گورا کاسیب گوزران کئچیردیرلر و هئچ کسه قاریشمیرلار . من کیپیانی نین ائوینده ییغینجاقلار دوزه لدیب حوکومت علئیهینه تبلیغات آپاردیغی باره ده هئچ نه ائشیتمه میشم و بئله بیر ایشین اولماسینا اینانمیرام . کیپیانی سئمینارییانین ان اینتیزاملی و سئویملی موعللیم لرینده ن دیر . طلبه لر آراسیندا بویوک حورمتی وار . اوز فننی نی اوستالیقلا کئچیر . بوتون بونلارلا برابر قئید ائتمه لی یم کی ، آلدیغیم معلوماتلارا گورا ، "قوری" ده آخشاملار گورجولر ائولره توپلاشاراق ، گورجو دیلینده ادبی اثرلر اوخویورلار . بو باره ده یئرلی قزئتلرده رسمی معلوماتلار بئله درج ائدیلمیشدیر . بوندان باشقا گورجو دیلی هوه س کارلاری نین نیظام نامه سی ترتیب ائدیلمیش و قوبئرناتورا گونده ریلمیشدیر . من بوتون بو ایشلرده تهلوکه لی بیر شئی گورموره م .من اونون حرکت لرینه نظاره ت یئتیره جه یه م . سوز وئردییمی و بوتون مسئولییه تی عوهده مه گوتوردویومو اینکار ائتمیره م )) .
سئمیونوو مکتوبو بیتیریب ایمضا ائتدیکده ن سونرا شام لاری سوندوردو و یاتاق اوتاغینا کئچدی . پالتارینی سویونوب راحاتجا یئرینه اوزاندی . آغیر یوک آلتیندان چیخمیش کیمی آسوده نفس آلیب گرنه شدی . گوزونو پنجره یه زیلله دی . آرتیق دان یئری آغاریردی .